Outro Spective

‘Ontslagen worden hoeft geen ramp te zijn’

Al vele jaren was ik van die mening overtuigd, tot het me – begin dit jaar – overkwam. Ik hield me vast aan mijn mening en zag een kans om een nieuwe wending aan mijn professionele leven te geven. Tijd om terug wat sporten af te zakken en terug onderaan te beginnen, terug bij te leren in het kielzog van een ander. Doch was het niet zo’n makkelijke opgave. Zeker niet wanneer alles concreter werd en het je duidelijk wordt dat je maandloon ook wel enkele sporten zal dalen, je mooie bedrijfswagen verdwijnt en je flexibele werktijd verstard in een uurrooster.
Het was even slikken, maar ik probeerde mijn andere overtuiging dat geld je leven niet mag bepalen na te leven. Alsook die dat werken een soort van eindeloos bijleren moet zijn. Dus ging ik de uitdaging aan en ben ik nog altijd blij met die blijvende zoektocht naar groei, blij met de richting die ik gekozen heb.

Wat me vreemder lijkt is de veranderende blik van mijn werkomgeving op mijn persoon. Nu ik terug een ondersteunende functie heb, word ik nogal vlug genegeerd, in gesprekken, in beslissingen, als collega, door mensen met hogere functies. Aanzien worden als een klein slaafje met weinig verantwoordelijkheid, met als enige taak luisteren… ik zou er me op kunnen frustreren, maar het laat me eerder relativeren. Als ik nu de zoveelste deftige geklede werknemer in een blinkende bedrijfswagen wat neerbuigend naar me zie kijken, lach ik eens smalend om zo weinig realiteitsbesef.

Mijn overtuiging dat ik baas, verantwoordelijke of laagste in rang op een gelijke manier behandel houdt stand en werpt op lange termijn meer vruchten af, hoop en denk ik.

Of ik geen interesse had in een andere vacature dan ik ambieerde, eentje met hoger loon, auto’s en telefoons! Al snapte het selectiebureau, na al hun testen, nog altijd niet dat loon en extra legale voordelen geen deuren voor me openbreekt.
De bewuste vacature liet me wel terugdenken aan mijn schooltijd, waar ik over dat bewuste bedrijf – naar aanleiding van een bedrijfsbezoek – een verslagje moest schrijven. Om de ene of andere reden gooide ik de opdracht overboord en vond ik het nodig om me af te zetten tegen hun bedrijfsfilosofie.

Het verslagje heb ik nog altijd, en nu ik het na la die jaren nog eventjes teruglees voel ik terug het vuur ‘dat het nu toch maar eens gezegd moet zijn‘. Mijn leraar van toen kon mijn uithaal deels appreciëren en beloonde me toch met een 4/10.

24.04.1997 – Het bedrijfsbezoek begon niet zoals alle andere bezoeken, want eerst werden we uitgenodigd in een soort van vergaderzaal. Waar men ons uitlegde wat DS was en welke producten ze produceerden. Ze kwamen naar voor met een volkomen nieuw product op de markt van het fineer. Dit was een fineer bestaande uit papier. Het speciale van dit fineer was dat men dit zodanig kon omplooien zodat men zelfs de kleinste diameter kon fineren.
De bedrijfsleiding (of toch de gids) kwam me over als iemand die altijd denkt aan zijn cijfers maar niet aan de mensen. Dit was ook erg duidelijk te zien aan de mensen die er werkten. Ze werkten aan immense machines die alles zelf deden en waaraan zij als robotten de stukken mochten insteken, uithalen was er al niet meer bij, want ze werden weggebracht met een transportband.
De machines zelf waren in topvorm, waarvan de ‘oudste’ zelf nog maar 7 jaar oud was. Jammer genoeg kon ik over de machines niet veel zeggen, want ik heb nauwelijks uitleg gehoord door het lawaai ervan.
Wel heeft dit bedrijf bij mij een diepe indruk gemaakt van hoe het niet moet. Ik vond dat deze mensen ongemotiveerd waren. Ik kan ze alleen vergelijken met robotten. Dit bedrijf laat duidelijk zien dat moderne technologie veel werk kan uitschakelen. Voor dit bedrijf is het waarschijnlijk niet moeilijk om alle werkmensen uit te schakelen, want als ik zie hoe precies deze machines werken denk ik ook wel dat de machinebouwers al die simpele bewerkingen als fineer juist leggen in de rekken of op de machine een simpel iets is voor die personen. Ik hoop dat er niet veel bedrijven het voorbeeld van DS zal volgen.

‘Getekend’ door die ervaring rijpte bij mij het idee om verder te studeren, wat een goed idee bleek te zijn.

Als ik eerlijk ben, moet ik bekennen dat ik niet echt wild werd van de gedachte haar werken te bezoeken. Dat halve surrealisme stootte me zo’n beetje af en lieten me denken aan de posters van Dali in DenExpo. Toch vroeg ik me af waarom mijn metgezellin ze dan wel wou zien en om dat te ontdekken, moest ik haar uiteraard vergezellen. Volgzaam-zijn heeft een negatieve klank, maar bracht me al veelvuldig ontdekkingen, hoekjes die mijn strakke pad niet zou onthullen.

Frida Kahlo een Mexicaanse surrealistische kunstenares die me op drie manieren vol lust en passie nam en niet meer losliet.

. Bozar: Normaal zijn musea een soort van sacrale plaats voor mij, waar ik tot rust kom en energie opslorp. Draaide dit eventjes anders uit in DenBozar waar mij toegang werd ontzegd tot zij-tentoonstellingen, waar de vestiaire-madam ons wegstuurde en waar ze ons als een kudde koeien een tentoonstellingsruimte injoegen. Koeien die zich op het malse gras wierpen die hier kunstwerken heten. De koeien liet ik grazen, terwijl ik de bezoekersgids begon te lezen en zo het verhaal achter FridaKahlo leerde kennen en waar ieder kunstwerk zijn eigen beknopte uitleg kreeg. Wankelend tussen mijn terughoudendheid naar surrealisme en mijn geïntrigeerd zijn door de symboliek in de werken graasde ik vol bewondering mee.

. de Film: ik hou van werken met een écht verhaal achter, de werken van Frida zijn één groot verhaal vol passie, liefde, kracht, verdriet en pijn. Toen ze een film over haar leven speelden moest ik deze dan ook zien. Samen met vrienden en onder invloed van wat veel wijn liet ik me wegblazen door het verhaal, waar de eigenheid, de verbetenheid, de voorliefde voor communisme en de surrealistische plotwendingen me enkel nog meer in haar wereld trokken.

. Het boek: Dillemans zegt dat we teveel doen en te weinig goed doen, misschien met die gedachte dat ik nog meer over Frida wou te weten komen. Toen ik dan ook toevallig haar autobiografie in handen kreeg, kocht ik het zonder twijfelen.

Ik denk dat ik er verliefd op geworden ben, ze bezit de kracht en de eigenheid die ik bij mezelf en anderen soms mis en die grotendeels surrealistisch is.

Soms is het als een soort extase, soms beangstigend, maar meestal extatisch. Alles waar ik begin dit jaar zo zeker van was, de plannen, de ideeën, de wegen, het brokkelt verder af.
Het creëert ruimte die ik nog niet mocht of kon beleven, het laat me terug voelen dat Het leven geen zekerheid is, maar een ervaren.
Nu de eerste zon me kon prikkelen, laat ik me glijden, me verrassen, geniet ik van de tonen en mensen die me in hogere sferen brengen.

En morgen ga ‘k mijn huis schilderen! … of overmorgen.

Ik ben verleid door de wijde verte, de immense leemte die ik op de wereld projecteer. Een gevoel van leegheid groeit in mij. Het infiltreert mijn lichaam als een lichte, onaantastbare vloeistof. In haar voortgang, zwelgend in de oneindigheid, neem ik het mysterieuze bestaan waar van de meest tegenstrijdige gevoelens die ooit de menselijke ziel hebben bewoond. Gelijktijdig ben ik gelukkig en ongelukkig, verrukt en depressief, overspoeld door zoveel genot als wanhoop in de meest tegenstrijdige harmonieën. Zo opgewekt en toch zo droevig ben ik dat mijn tranen tegelijkertijd hemel en aarde weerspiegelen. Al was het maar voor de vreugde en de droefheid, wens ik dat er geen dood op deze aarde zou zijn.

E.M. Cioran 1911 – 1995

Ze spraken me niet zo aan, die hele flarden tekst langs de muur. Het lettertype was me veel te klein en de hoeveelheid veel te groot. Tot mijn lodder oog één tekst opmerkte en mijn gedachten bij die flard bleven hangen. Mijn camera registreerde en bewaarde de letters waarmee ik me kon vereenzelvigen, waarmee ik me liet raken.

[info over het werk te SMAK]
[info Alfredo jaar / Engelse versie gedicht]

Een SMAK-gids spreekt tegen een groep puberende jongeren…

Op een zondagmiddag zat schilder Morellet samen met zijn familie, zijn vrouw, neefjes,…, hij gaf hen een telefoonboek waaruit ze een nummer mochten kiezen. Iedereen koos zijn nummer, waarna ze de getallen mochten optellen. Morellet zat er met zijn lege doek, was het nummer even dan schilderde hij een groen vlakje, was het oneven een rood. Op deze manier kwam een kunstwerk tot stand…

Het klopt waarschijnlijk niet helemaal wat ik schrijf over hetgeen ik in vlagen hoorde, maar het idee, het familiegebeuren en het banale die schoonheid werd… dat intrigeerde me wel.

Francois Morellet is cool.

Ooit. was het een echt dorp. Met de kerk in het midden, een bakker, een slager, met bankjes rond pleintjes en bloembakken die het verkeer laten vertragen. Een bidkappeletje tussen de huizen, een speelpleintje aan het water. Met zijn weinig straten wordt de samenhorigheid enkel maar versterkt en waar ons, ons kent in het dorp.

Nu. is het er leeg, de laatste kunstzinnige opflakkering is weer gedoofd en het grijze weer wordt in Doel nog grijzer. Triestheid heerst en de frustratie mijmert, enkel het gebrom van de grote vrachtschepen kan de akelige stilte doorbreken.
Het is vreemd om in een dorp te wandelen waar elk huis zijn verhaal wenst te vertellen, waar elk huis de laatste bladzijde van zijn verhaal bereikte. Een sfeer van griezelige intimiteit heerst er. Je fluistert er bijna om het dorp niet te storen, terwijl het net daar is waar je mag roepen. Op het plaatselijke kerkhof voel je je net niet geborgen omdat daar de meeste Doelenaars te vinden zijn.

Surrealiteit troef als uit het niets een dame opduikt met een goed gevulde boodschappentas. Emillienne, de ster uit de films van Tom Fassaert. Vol verhalen trekt ze ons mee in één van de nog weinig bewoonde huizen en biedt ze ons een plaatsje aan haar tafel voor nen dreupel, voor een cognac is het ons nog iets te vroeg. De lege huizen toonden ons een verhaal die we enkel konden raden, Emilliene overspoelt ons met háár verhaal. Over dronken bejaarden op een cruise, naar de bijna-scheiding met haar man tot een gekke drugsverslaafde die koffie kwam drinken aan haar keukentafel. Een groot uur en enkele dreupels later, dwingt ons om nogal bruusk háár levensverhaal te onderbreken. De akelige stilte van Doel roept terug…

Later. zal Doel waarschijnlijk helemaal ten onder gaan, los van de mooie woorden en initiatieven lijkt Doel me onleefbaar geworden. Een dorp omsingeld door zware industrie, industrie die mij met open mond liet kijken, en waar het constante gebrom van machines nooit ver weg is, is nu niet het beste leefbare dorp.
Niet de beslissing van 1998 raakte Doel in zijn hart, maar de jarenlange besluiteloosheid van onze overheden zorgden hier voor een trage pijnlijke dood. Nu meer dan 10 jaar later weet men het nog altijd niet en pleiten sommige politici voor het terug bewoonbaar maken van Doel. Het doel ontgaat me bij deze uitspraken en ze lijken me dan ook bijzonder pijnlijk voor alle Doelenaars die hun gekoesterde stekje hebben verlaten.

Voor mijn bezoek riep ik nog ‘Doel leeft’, na mijn bezoek roep ik ‘Doel is dood’.

Het wrange gevoel zit hem niet in het feit dat ik ontslagen ben, het wrange gevoel zit hem in het feit dat ik er nog niet gedaan had. Er zat meer in, veel meer, maar met de jaren verloor ik mijn metgezel om er meer van te maken. Hij trainde me om het te laten groeien en blokte me af om het te laten krimpen. Het zij zo…

Ontslagen worden geeft je ruimte en tijd om te denken, kriebels naar iets anders, twijfels over wat komen zal. Het geeft je terug tijd om doelloos door het raam te turen en te slenteren door de straten, tijd om in de Colruyt alle rekken af te lopen en ieder product te bekijken die nog maar het kleinste van je aandacht vraagt. Oude plannen worden vanonder het stof gehaald en zaken waarvoor je nooit tijd had krijgen nu prioriteit.

Ontslagen zijn geeft dan weer het gevoel alsof je godganse dagen met iets ‘interessants’ moet bezig zijn. Toch als ik dit uit de vele ‘wat doet ge de hele dag’ vragen zo mag interpreteren… boeken lezen, studeren, solliciteren, koken, culturele uitstapjes, vrijwilligerswerk… nee ik doe geen kloten en dat hou ik nog een tijdje vol, mijn vat stond de laatste weken/maanden op springen en nu (tijdens mijn vooropzeg) laat ik het helemaal leeglopen. Geen kat die iets van mij moet verwachten, mijn lichaam spreekt en ik zal luisteren.

Benieuwd naar wat morgen brengt, strijdvaardig naar wat de toekomst brengt.

Het is vreemd hoe ik me dat beeld herinner, mijn leeftijd toen is me nog vreemder. Mijn beentjes waren nog onzeker en de wereld  tussen de velden héél groot. Of er in het diepe platteland van de westhoek veel te beleven was weet ik niet meer. Al moet die laag overvliegende helikopter de belevenis van de vakantie geweest zijn.

Trots dat ik op de vensterbank mocht staan, mijn grootmoeder die me ondersteund, mijn grootvader die al glunderend de dorpel siert. Of het Sinterklaas was in den elikopter, ja dat was hem…

Mijn vroegste herinnering, gevangen op een foto, hangend in een huis die het mijne niet is.

De spontaniteit vervaagt en de onzekerheid groeit. Een vreemde gewaarwording als je weet dat de zekerheid en de kennis moest groeien waardoor mijn spontaniteit krachtiger en doelgerichter kon zijn. Of was dat juist een illusie toen ik mijn fotografieopleiding startte.

Mijn opleiding startte bij Syntra begin september, twee avonden in de week, telkens zo’n 3u per les. Al van bij de start had ik er niet zo’n goed gevoel bij, er werd me nogal veel gepraat, terwijl fotografie me over beelden gaat. Er werd me nogal veel hetzelfde verteld en ik zag nogal veel dingen die me eerder evident leken dan boeiend. Vakken als sociale fotografie, beeldbewerking, portretfotografie, die me voor de start zo intrigeerden, werden allemaal afgevlakt tot een luchtig praatje en een bij momenten doelloos foto’s nemen zonder enige vorm van nazorg. De beeldbewerking – waar ik zo naar uitkeek – verviel in een opsomming van sneltoetsen.

[klik voor groter]

De afbeelding hierboven illustreert een beetje wat ik er wou ontdekken. Hoe je een goeie foto nog sterker kunt maken, hoe je de bestaande elementen binnen je foto veel meer kracht kunt geven waardoor de sfeer of het verhaal meer naar voren komt. Deze foto van mij werd in de les als voorbeeld in vijf minuten bewerkt, om ons aan te tonen wat er eventueel kan. Na 4 maanden blijf ik op dat gebied nog altijd ontzettend op mijn honger zitten. Al gaan we het ‘ooit’ wel zien…

Toch is het niet allemaal kommer en kwel. Zonder dat ik me als fotograaf wil profileren ben ik wel meer met fotografie bezig, bezoek ik meer tentoonstellingen, kijk ik soms analytischer naar foto’s en koop ik weleens wat fotoboeken. Alleen vrees ik soms dat theoretisch en technisch geleuter die volledig voorbijgaat aan sfeer, gevoel, verhaal,… Als ik mijn camera de laatste tijd vastgrijp of als ik mijn foto’s nadien bekijk, begin ik me onzeker te voelen. Fotografie heeft voor mij meer met gevoel te maken dan met techniek, en persoonlijk denk ik dan ook dat ik na dit eerste jaar zal stoppen met mijn opleiding. Het inschrijvingsgeld voor volgend jaar gebruik ik wel voor dure fotoboeken.